Монголын цагаан сар PDF Хэвлэ Имэйл
Түүх Соёл
2016-01-29, Баасан

Image 

Ёс заншил, утга агуулга

Бидний монголчууд байгаль дэлхий ааш аяг зөөлөрч хаврын тэргүүн сар гарахад шинэ он ирлээ хэмээн он тооллыг  арга билгээр шинжин арван хоёр амьтны нэрээр нэрлэж өдөр хоног, сар, улирлаа тооцдог ёс заншилтай үндэстэн юм. Энэ тойруулга нэгээс нөгөөд шилжихэд бүхнээ хүлээсэн шинэ он, цаг эхлэн монгол орон даяар газар сайгүй баяр хөөр болж энэхүү өгөөмөр үеийг цагаан сар хэмээн бултаар тэмдэглэн үндэсний ёс заншлаа дээдлэн, тэнгэр бурхандаа сүүн цацлаа өргөн улс үндсээрээ эв нэгдлийг бэлгэдэн золгодог уламжлалтай билээ.

Нар хаяалбараасаа улам дээшлэн мандаж, өдөр будайн чинээ уртсан хаврын урь орж хүн бүхний сэтгэл тэнийн урин цаг, улирал ирлээ хэмээн бэлгэшээдэг. Эдүгэ аргын тооллын 2014 оны нэгдүгээр сарын 31-ний өдөр  арвандолдугаар жарны ялгуулсан хэмээх модон морин жил гарах тул бүх морь жилтнүүдийн жил орно. Жил орох гэдэг энэ арван хоёр жилийн хэмнэлийг нэг бүтэн тойрч төрсөн жилдээ ирж буй хэрэг. Иймээс 13, 25, 37, 49, 61, 73.. гэх мэт  настны жил орно.  Морин жилд төрсөн хүүхдүүд нэг хий настай  хэмээн мөн жил орж буй. Ийнхүү ээлжлэн урсах он жил, сар өдөр, цаг мөч бүхэлдээ байгаль дэлхий орчлонтойгоо амин холбоотой агаад монгол хүний заяа төөрөг ямагт өөдөө, өсөн дэвжихийн батбэлгэдэл болсоор ирсэн юм. Хүлэг морио хань нөхөр мэт хүндлэн дээдлэдэг монголчуудын хувьд морин жил ээлтэй байдаг бөлгөө.

 

 
Цагийн эрхээр цагаачилсан халхчууд PDF Хэвлэ Имэйл
Түүх Соёл
2015-09-06, Ням
Image 
 
Өвөрмонголын эрдэмтэн Ц.Чойдандар, Ч.Цэцэнгэрэл нарын бичсэн  “Хятад дахь баруун цастын халхчууд”номын хэсгээс хүргэж байна.
 
 Хятад эрдэмтдийн бичиг тэмдэглэл
 
Жанеэгийн халхчуудын цагаачилж ирсэн он жил, учир шалтгаан жич Мазуншаньд гарсан хэрэг явдлын талаар тухайн үеийн “Ганьсугийн иргэн улсын сонин”, “Шинэ баруун хойд” зэрэг сонин сэтгүүлд хятад эрдэмтдийн сурвалжлага тэмдэглэл гарч байжээ. Тэдний тэмдэглэлд:
 
Бадаргуулт төрийн 27 он (1901 онд) Засагт хааны Жамбий гүнгийн хошууны Саншинбуу, Гэндэн нараар толгойлуулсан 30-аад өрх Хятадын Да Шэн Күгийн гааль татвараас дутааж (зугтааж) гарч ирээд Мазуншань-ий Дүндүншань-ий уул орчим нутаглаж байв. …Дундад иргэн улсын 8 он 1919 онд Халхын Дамбийжаа лам ар Монголын Жавзандамбад дургүйцэж 70 гаруй өрхийг толгойлж Мазуншань-ий ууланд орж ирэв. …Дундад иргэн улсын 12онд (1923 онд) Да хүрээнээс томилсон Чиданзана зэрэг гурван хүн хуучин улирлын 10 сарын шинийн 8-ны өдөр өвчтөнөөр овлож Дамбийжаад мөргөх нэрээр гэрт нь орж Дамбийжааг буудан алж ялыг нь олонд нийтлүүлсэнд айж цочсон Монголчуудад эсэргүүцэх хүн байсангүй.
 
 
UB TOUR PDF Хэвлэ Имэйл
Түүх Соёл
2014-09-26, Баасан
Image 
 За энэ голоорх шар нь уг нь хараагүй хүний зам. Харин тэхий дунд нь шон зоогдоостой. Гайхах ч юу байхав дээ, энэ чинь манай нийслэл! Хөгжилтэй (development) улс болгоно гэсэн чинь харин хөгжилтэй (funny) улс болгож байгаам байна гэж ойлгоорой манайхан.
 
 
Улсын нийслэл Улаанбаатар хотоороо урамтай сайхан зугааллаа. Гудамжаар алхаж, заримдаа автуусдаж, хааяа таксидаж, гарцаар гарч, гарцгүй газраар нь гүйж, гуанзанд ч орлоо.

Зээ уушиг зүрхийг тэнийлгэн сэвших нь таатай гэж. Улаанбаатарын маань төв хэсэг ямартаа ч тэнгэр баганадсан тоос шорооноосоо саллаа. Эрвийх дэрвийхээрээ шүүрдэж буй улбар шар ах эгч нартаа мэхийн сөгдөн мөргөн хүндэлмүү. Цалинг нь нэмээд л баймаар хүмүүс бол тэд билээ. Сүхийнхээ талбайгаар хөндлөн туучиж явахад манай хотын өнгө үзэмж юутай таатай. Энхтайваны гүүрээр даваад ирэхэд ёстой л нэг их хот. Цэвэр цэмцгэр гэж. Сайхныг мөрөөдөх нэг хэрэг. Харин хийж эхэлнэ гэдэг үйлс. Үүл даргадаа талархму.

Сайныг шагших сайхан ч саарыг илрүүлэн ярьж явах нь явдалд тустай. Манай хотод үнэн бүткү асуудлууд байсаар л байна. Жижиг сажиг л байх л даа. Гэхдээ хүмүүс чинь баларч мэдэхээр байна шүү дээ. 
 
 
Монголын цагаан сар PDF Хэвлэ Имэйл
Түүх Соёл
2014-01-24, Баасан

Image 

Ёс заншил, утга агуулга

Бидний монголчууд байгаль дэлхий ааш аяг зөөлөрч хаврын тэргүүн сар гарахад шинэ он ирлээ хэмээн он тооллыг  арга билгээр шинжин арван хоёр амьтны нэрээр нэрлэж өдөр хоног, сар, улирлаа тооцдог ёс заншилтай үндэстэн юм. Энэ тойруулга нэгээс нөгөөд шилжихэд бүхнээ хүлээсэн шинэ он, цаг эхлэн монгол орон даяар газар сайгүй баяр хөөр болж энэхүү өгөөмөр үеийг цагаан сар хэмээн бултаар тэмдэглэн үндэсний ёс заншлаа дээдлэн, тэнгэр бурхандаа сүүн цацлаа өргөн улс үндсээрээ эв нэгдлийг бэлгэдэн золгодог уламжлалтай билээ.

Нар хаяалбараасаа улам дээшлэн мандаж, өдөр будайн чинээ уртсан хаврын урь орж хүн бүхний сэтгэл тэнийн урин цаг, улирал ирлээ хэмээн бэлгэшээдэг. Эдүгэ аргын тооллын 2014 оны нэгдүгээр сарын 31-ний өдөр  арвандолдугаар жарны ялгуулсан хэмээх модон морин жил гарах тул бүх морь жилтнүүдийн жил орно. Жил орох гэдэг энэ арван хоёр жилийн хэмнэлийг нэг бүтэн тойрч төрсөн жилдээ ирж буй хэрэг. Иймээс 13, 25, 37, 49, 61, 73.. гэх мэт  настны жил орно.  Морин жилд төрсөн хүүхдүүд нэг хий настай  хэмээн мөн жил орж буй. Ийнхүү ээлжлэн урсах он жил, сар өдөр, цаг мөч бүхэлдээ байгаль дэлхий орчлонтойгоо амин холбоотой агаад монгол хүний заяа төөрөг ямагт өөдөө, өсөн дэвжихийн батбэлгэдэл болсоор ирсэн юм. Хүлэг морио хань нөхөр мэт хүндлэн дээдлэдэг монголчуудын хувьд морин жил ээлтэй байдаг бөлгөө.

 

 
Улсын нийслэл Улаанбаатар PDF Хэвлэ Имэйл
Түүх Соёл
2013-10-11, Баасан
Image 
 
Улаанбаатар хот баярламаар сайхан болж байгаа. Том том уулзвар, өргөн замууд. Гэхдээ асуудал хэзээч дуусахгүй. Зарим санаа оноогоо ярилцая бүгдээрээ. Хотын иргэний хувьд болохгүй байгаа нь харагдаж, болчмоор санагдах нь ч байх.


Замын дунд заавал зурвас мод хэрэгтэй юмуу

Бусад газар ч зам өргөтгөх боломж байна. Хот ногоон байвал сайхан л даа. Гэхдээ түгжрээд явдаггүй замын голд хэдхэн мод байх нэмэртэй юу? Бүгдийг сугалж аваад замаа өргөтгөе л дөө.

Оронд нь хотын дотор дор хаяж таван сайхан ногоон цэцэрлэг байгуулж ойжуулж багсайлгавал сайхан. Гэхдээ арчилгаа, тохижилтийг нь хувийн хэвшилд өгнө. Түрүүн сугалсан моднуудаа тэнд суулгана. Хорин жилийн турш барилгын компаниудын өмнө толгой гудайж, өвдөг сөгдөөд, кармаагаа түнтийлгэж ирсэн хотын захиргааныхан зоримог шийдэл гаргаж барилгажиж амжаагүй байгаа зарим газрыг цэцэрлэг болговол түүхэнд үлдэнэ дээ.

 
Их сургуулиудыг л өрсөлдүүлчихнэ

Хэдийгээр хөөрхөн болж байгаа ч нийслэл хотод бүткү дампуу юмнууд байсаар байгаагийн нэг нь гэрлэн дохио. Ногооноор гарах санаатай хүлээгээд л байдаг асч өхгүй тамлаад хаядаг газар нэлээд бий. Эсвэл жолоочийн баруун эргэх, явган хүний ногоон хоёр зэрэг асчихдаг. Жолооч нь сигналдаж, явган  нь хараал урсгаад нэг юм болохчоон аядна. Багшийн дээдийн уулзвар дээр ийм тохиолдол гарч машин явган хүнийг дайраад удаагүй л байна.
 
 
Хүүхэд хараад өгвөл хийх ажил зөндөө PDF Хэвлэ Имэйл
Түүх Соёл
2013-10-11, Баасан
Image 
 
Хаа газар ажилдаа сайн, чад­вар­лаг бүсгүйчүүд их олширчээ. Тэднийг байгууллага нь ажил­луулах сонирхолтой, өөрсдөө ч бас ажиллаж орлогоо алдмааргүй байдаг. Нас залуу дээрээ хүүхэд гаргах, бүр ойр ойрхон хоёр гурван ч жаалтай болоод авах нь чухал бөгөөд амьдрал юм даа. Ажлын дадлага туршлага нь ид жигдэрсэн  хорь, гучин хэдтэй дээрээ бүхнийг хойш тавин гэрийн мухар сахин “бүүвэй бүүвэй...” эгшиглүүлэх “алба”-ыг тойролтой нь биш.

Монголын үрс олон байх, түүн дотроо сайн хүний үр өсөх нь манай эцсийн зорилго юм. Гэтэл одоо цагийн аль ажил хэрэгч хүүх­нүүд хүнтэй сууж хүүхэд төрүү­лэхээс ямагт дөлж буйг шууд бу­руут­гахын аргагүй.  Ядахнаа бэлэн зэхээний цэцэрлэг яслиудтай бай­дагсан бол хаа хаанаа хэрэгтэйсэн. Хүүхдээ бор хоолонд нь оруулаад ой өнгөрөөгөөд ажилдаа явах хэрэгцээ эх болгонд бий. Сүүлийн үед төр засаг энэ сэдвийг анзаар­сан нь нэн сайн байна. Төрийн тэргүүн мөн санаачилга гаргалаа.

Ихэнх эрх мэдэлтний сэтгэлгээ улсын цэцэрлэг яслийг нэмэх, тэр хавиар эргэлдсэн баахан зовлон тоочихоос хэтрэхгүй юм. Цэцэр­лэгийн барилга барих гэсэн чинь газар ...гэх мэтчилэн бүтэлтэй юм ч алга. Ер нь хоёроос зургаа хүртэлх насны буюу албан хэллэгээр сур­гуу­лийн өмнөх насны хүүхдийн боловсролын асуудал гэгч юу вэ?
 
 
Долоон жил PDF Хэвлэ Имэйл
Түүх Соёл
2013-01-09, Лхагва
Image 
 
Одоо бодоход би яаж долоон жил хөдөө хээр хонь дагасан юм бол оо? Гайхмаар. Юу сайхан дур сайхан. Өвлийн тэсгим хүйтэнд хониныхоо захад эзгүй талын явган шуурган дунд бүдэг бадаг хөшөө-чулуу шиг зогсож өнгөрөөсөн өдөр олон. Даарна бээрнэ. Цасан дээр суух хүйтэн, хадан дээр сандайлах эвгүй, өдөржин зогсохоос өөр мэхгүй. Чөдрийн морь өл алдамтгай. Дэмий гиеүрч  зогсох зуур морио сахлаг соргог өвс идүүлэхээс өөр зугаацах ажилгүй. Морь гэдэг мотоцикль биш над шиг амьтай голтой амьтан. Хамтран зүтгэгч морьтойгоо би зовлонгоо хуваалцана. Харилцан бие биеэ халамжилна. Өлсөж байна уу, цангаж байна уу, эмээл нуруугий нь шалбалж байна уу, олом гэдсий нь хавтгаж байна уу гэж байнга өрөвдөнө. Морио унаад малынхаа хойноос өөд уруугүй давхиж явахад тэр минь амьсгаадаж, ядарсандаа хар хөлс нь цутгана. Олон хоног чөдөрлөж унах тусам харшиж турж эцнэ. Малыг хайрлах монгол сэтгэхүй энэ мэтээс  үүсэж үе дамжиж ирсэн биз ээ.

Зуны бөгчим халуунд үс ноосондоо халууцаж, багтарч тээрсэн хонь ямаа аахилан салхидаж гүйгээд тогтохгүй. Халуун өдөр би ялаа шумууланд бариулан хониныхоо өмнө хорьж зогсохгүй аваас хонь маань гэрээсээ улам бүр холдож, бараа сураггүй арилж, айлын хоньтой нийлж сарниад алга болох буюу чоно нохойтой учрах аюул энүүхэнд. 
 
 
Ээжийн цай PDF Хэвлэ Имэйл
Түүх Соёл
2013-01-09, Лхагва
Image 
 
Ээж, цай гэдэг хоёр үг салшгүй холбоотой. Ээжийнхээ чанасан аагтай сайхан цайг амталж өсөөгүй хэн ч байхгүй. Иймээс ч Монгол улсын гавьяат жүжигчин С.Жаврлангийн дуулдаг “Ээжийн чанасан цай”, гавьяат Н.Чулуунхүүгийн “Ээжийн бор аяга” гэхчилэн ардын болон зохиолын олон дуунд монгол хүний гайхамшигт ундаа болох цай, бас айл гэрийн галын бурхан болсон ээжийн тухай гардаг.

Ингээд монголчууд цайг чухам хэдийнээс эхлэн хоол хүнсний зүйл болгон хэрэглэж ирсэн талаар сонирхож үзье. Энэ талаар тодорхой баримт ихээхэн хомс байдаг. Доктор Г.Норовсамбуу 1989 онд хэвлүүлсэн <<Идээний дээд цайны тухай тэмдэглэл>> өгүүлэлдээ монголчууд цайг дээр үеэс хэрэглэж ирсэн байж болох юм гэсэн таамаглал дэвшүүлээд “…Бодвол Монголын Юань улс буюу XIII-XIY зууны үед монгол хүн цай хэрэглэж байсан болов уу гэх үндэслэл тухайн түүхэн үйл явдлуудтай онолдож байна.” хэмээн тэмдэглэж бичжээ. Харин энэхүү таамаглал нь монголчууд таримал цайг хэрэглэж эхэлсэнтэй холбоотой байж болох юм. Харин өвөг дээдэс маань эрт дээр үеэс байгальд ургадаг зуу гаруй ургамлыг таньж  цай орлуулан  хэрэглэж ирсэн баримт бий.
 
 
DIY: Өлзий хээтэй үсний хавчаар PDF Хэвлэ Имэйл
Түүх Соёл
2012-07-15, Ням
Image 
 
Хязгааргүй үргэлжлэлийн билэг тэмдэг өлзий хээгээр гэзгээ гоёхыг хүсэж байна уу? Тун чамин бөгөөд өвөрмөц энэ үсний хавчаарыг наадмынхаа дээлний өнгөтэй хослуулж хийгээрэй. Заавал бүдүүн утсаар биш, металл оосор, саатай туузаар ч хийж болно. Мөн үсний хавчаараас гадна хойно нь зүү хатгаад энгэрийн тэмдэг, хувцасны гоёо ч болгох боломжтой.
 
 
Цагаан сарын шинийн нэгний өглөө зүг, мөрөө гаргах нь PDF Хэвлэ Имэйл
Түүх Соёл
2012-02-19, Ням
Image 
 
Найман зууны түүхийг
Нар зөв хурайлсан
Намхан хүлэгээ унаж
Дэлхий зулайд омoгшсон
Нар сүлдтэй  Монгол түмэн  минь Туулай жилээн үдэж
Настан бууралаан цэнгүүлэн Луу жилээ угтаж байна
Нар хурайлж цэнгэлдэх дэлхийд ганцхан монгол заяа
Наран тойрогт алдарахгүй Эзэн Чингэсийн угсаа
Сааршгүй сайныг билэглэх эцэг дээдсийн заншилтай
Сайхан бүхнийг ерөөх энх мэндийн учиралтай
 Монгол түмэн минь сар шиндээ сайхан шинлээрэй.
 
Бурхан Шашины Занабазар Төв
Сакраменто хот
 
 
Цагаан сар хурдан болоосой PDF Хэвлэ Имэйл
Түүх Соёл
2012-02-18, Бямба
Image 
 
Би цагаан сарлалаа. Шатна л даа, гэхдээ дараа нь долоо хоногийн турш өдрийн хоолонд мөнгө зарахгүй гэж тайтгарах юм даа (Дүнгэнээд л байж дээ, ажлын хөөрхөн пээч минь ). Хүн ямар ч түйтгэрээс заавал нэг сайн талыг нь олж харж байвал стрээстэй тууштай тэмцэж чадна. Тухайлбал 45 оны дараа Зөвлөлтийн согтуу цэргүүд Германд хэдэн зуун мянган эмэгтэйг хүчиндээ л яваад байсан гэдэг. Амьд үлдээсэн нь их юм даа. Тээ?

Уламжлалт баяр гэдэг чинь хүний сэтгэлийг хэдэн удааны шоу, архидалтаас ч ихээр сэргээж, зүйрлэшгүй сайхан урам зориг өгнөө. Юун наадам, юун цагаан сар гэдэг шог яриа дэмий ч нэг гараагүйм шүү. Харин шоунд зарах мөнгө нь дээрхээс илүү гарна уу л гэхээс дутахгүй дэг. Харууслаа зогсоо.

Ууц чаналт. Гадуур 25 гэж байна лээ. Хүмүүсийхийг хооронд сольдог болуу. Эсвэл юм хум зүүчдэг юм уу, Америкийн цэргүүд шиг? Эсвэл моргны хүмүүсийн хөлнийх нь эрхий хуруунд бас юм зүүцэн байдаг шд тээ.
   
Дээлний тухайд. Гэвэл би дээл өмсчүүл "энэ хүн дуурайх гэж мөн ядваа" гэж хэлэх байх гэдэг бодлоосоо салсан үедээ өмсөж магадгүй. 2-р ангидаа нэг цаатан бүжиг хийх гэж дээл өмсөж билээ.
 
 
<< Эхлэл < Өмнөх 1 2 3 4 5 6 Дараах > Төгсгөл >>

Үр дүн 1 - 11 - 59